Van oude mensen 7

Dit hoofdstuk is veruit het heftigste, spannendste, ontroerendste in Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan. En misschien tot nu toe ook het moeilijkst in de keuzes van hertalen. Daarom vandaag een korte toelichting bij het hertalen. Want hoe vertaal ik eigenlijk?

Het vaakst verander ik de volgorde van woorden in de zin. Menno ter Braak merkte al op (In gesprek met de vorigen, 1938) dat Couperus soms zo’n curieuze zinsconstructie gebruikt: ‘deze bij Couperus zoo veelvuldig voorkomende constructie van het lijdend voorwerp achter het werkwoord!’ Ik heb het idee dat hij zijn zinsconstructie aan het Frans heeft ontleend. 

En er zijn kleine veranderingen op woordniveau: kroezig haar wordt krullend haar, côterie – kring, veston-jasje – colbertje, rez-de-chausée – begane grond. Ook voeg ik soms iets toe ter verduidelijking: in de dialogen geef ik aan wie wat zegt en ik kies ervoor om de vele aanduidingen van een en dezelfde persoon te beperken. In hoofdstuk 7 zijn een paar voorbeelden van woorden die ik aanpaste omdat de lezer ze verkeerd kan begrijpen. Je moet de context kennen / voor je zien om je niet te vergissen.

  • Couperus schrijft dat Ina blij was ‘…als oom Daniël met dikke Indische tante Floor weer rustig op de mail zaten.’ Nu zit ik ook wel eens met iemand op de mail, of ik zet iets op de mail, dan e-mailen we elkaar, maar dat deed men in de tijd van Couperus nog niet. Dan kun je denken: natuurlijk, hij heeft het hier over de gewone post: Ina is blij als ze weer brieven met elkaar schrijven en als oom Daniël en tante Floor niet zo fysiek aanwezig zijn. Dan begrijp je op zich de boodschap van de tekst, want Ina houdt inderdaad niet zo van hun aanwezigheid. Maar het gaat echt niet over brieven schrijven. De mail is de mailboot. Ina is blij als ze vertrokken zijn richting Indië… met die mailboot die post en mensen daarheen brengt. Dus gebruik ik het woord ‘mailboot’.
  • Een bladzijde verder: ‘In zijn kantoor draaide Harold Dercksz het gas hoger, en viel in zijn stoel, en staarde.’ Nu hebben we net gelezen dat Harold veel pijn heeft, een gebroken ziel, dat hij last heeft van dreigende dingen die zo langzaam voorbijgaan. Je zou het hoger draaien van het gas zomaar verkeerd kunnen begrijpen. Dus noteer ik daar: de gaskachel.

Dit (lange) hoofdstuk wordt onderbroken door een sterretje. Na dat sterretje begint Couperus: ‘In de bergen, een eenzame passangrahan…’

Dit was de lastigste keuze: wat doe ik met alle Indische woorden? Ik wil een tekstversie maken zonder voetnoten. Ik wil dat je de tekst ook zonder kennis van Nederlands-Indië kunt lezen. In deze roman gaat het alleen over Indië bij deze ene gebeurtenis (die belangrijk is, maar niet uitgebreider dan op dit punt verteld wordt). Bij een hertaling van De stille kracht zou het wat mij betreft daarom een heel andere discussie worden. Maar nu kies ik voor het vertalen van de Indische termen. Een pasanggrahan is een hotel (het is een hotel voor ambtenaars, maar we houden het kort). De baboe wordt één keer door mij aangeduid als ‘de hulp’, daarna blijft zij wel ‘baboe Ma-Boeten’. Zij gebruikt in haar dialogen steeds het woord ‘Kangdjeng’. Dit is de aanspreekvorm voor een hoogedele heer… of mevrouw. Ik heb hier heel precies naar gekeken en daar dus ‘mevrouw’ of ‘meneer’ genoteerd.

Sommige lezers zullen dit absoluut zonde vinden. Ik denk ook dat dit het mooiste hoofdstuk uit Van oude mensen is en dat dit het eerste hoofdstuk is dat je in het origineel moet lezen. Maar ook voor de lezer die de hertaling kiest, moet de vertelkracht kunnen overkomen. En Couperus schrijft zó beeldend, maar bij bepaalde woorden hebben wij nu andere beelden – of geen beelden. ‘Puilende ogen’ – zie je ze? Maar dat zijn geen ogen die uitpuilen, het zijn tranende ogen, iemand huilt…

Veel plezier bij hoofdstuk 7.

 

Van oude mensen – hertaald voor blog 1

Van oude mensen – hertaald voor blog 2

Van oude mensen – hertaald voor blog 3

Van oude mensen – hertaald voor blog 4

Van oude mensen – hertaald voor blog 5

Van oude mensen – hertaald voor blog 6

Van oude mensen – hertaald voor blog 7

Lees ook het startbericht over deze hertaling. Couperus in hertaling en dan wel zijn spannende en mysterieuze roman Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan. Elke week een nieuw hoofdstuk. (Voor het gemak plaats ik de eerdere hoofdstukken er ook steeds bij, voor wie later inschakelt.)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.