Van oude mensen – deel 2.9

Vorige week begon ik mijn zoektocht naar een uitgever voor de hertaling van Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan. Ik hoop van harte dat ik een uitgever vind die een betaalbare editie op de markt wil brengen zodat scholen de hertalingen in hun mediatheek kunnen zetten. Daarmee gun ik Couperus een comeback op de leeslijst, want daar is hij niet meer te vinden.

Ik plaatste wat berichtjes op Twitter en na een retweet van Ronald Giphart werd mijn werk ineens ontdekt door Annabel Nanninga, van Forum voor Democratie Amsterdam.

Iemand vergeleek me ooit met Wolkers, anderen zagen Julia Roberts in mij, maar Banksy? Dat is een primeur. En de Sixtijnse kapel, die haalt met een slordige 6,5 miljoen bezoekers per jaar aantallen die Couperus nooit heeft meegemaakt, dus ook hij mag het compliment in zijn zak steken. (Voetnootje voor de liefhebbers: Couperus vond de Sixtijnse kapel maar zozo.)

Die Sixtijnse kapel was al een cover-up van Michelangelo zelf, eerst was er alleen een sterrenhemel te zien. En een van zijn leerlingen schilderde hier en daar een strategisch lapje stof om de hoeveelheid naakt terug te dringen. Niets nieuws dus.

Zo’n tweetje gaat totaal voorbij aan de discussie die letterkundigen en historici voeren en geeft geen blijk van ook maar enige kennis van het vak van teksteditie. Maar op Twitter komt deze reactie vaker voor: zet anders gelijk een mes in de Nachtwacht, what’s next, Van Gogh overschilderen?! Een verkeerde vergelijking, want het hertalen van een literaire tekst betekent nooit de vernietiging van het origineel. Couperus’ origineel is nog steeds hier te lezen.

Een schilderij kan juist zonder bewerking ook veranderen, de kleuren vervagen bijvoorbeeld, zodat restauratie zelfs nodig is om een werk te zien zoals het bedoeld is; zie Rembrandts Nachtwacht. Nu komen we op een interessant punt: kun je een werk op zo’n manier hertalen dat je het juist beter begrijpt, zoals het bedoeld is? Dat is wel mijn intentie: ervoor zorgen dat je het verhaal voor je ziet; zonder zoeken in woordenboeken en encyclopedieën meegaan in de spanningsbogen die Couperus zo meesterlijk bouwt. Voorbeelden van enkele keuzes die ik maakte met dat doel in gedachten, vind je hier

En ik ben als docent Nederlands en literatuurliefhebber ontzettend blij dat zo veel Twitteraars – die toch vaak gezien worden als vluchtige, oppervlakkige lezers – aangeven dat ze Couperus ‘makkelijk’ kunnen lezen. Het onderwijs moet beter, zeggen ze dan, de lat moet hoger… maar zeg niet te snel dat iets makkelijk is. Makkelijk voor wie dan? Dan kom je op het onderwijsdilemma ‘moet de leraar dalen of moet de leerling klimmen?’ (Bint ja, ken je klassiekers) en juist in taalonderwijs is daar echt wel het een en ander over bekend. Jan-Willem Swane legt mooi uit wat de moeilijkheid is: ‘Probleem is dat het voor een geoefende lezer lastig voor te stellen is wat een boek lastig maakt voor een minder geoefende lezer. Hij realiseert zich niet dat vestibule een moeilijk woord is dat hij ooit ook niet kende.’

Het allergekst in deze discussie was de wilde gooi dat ik de tekst politiek correct zou maken. Zoiets zou bij De stille kracht van Couperus best kunnen, wat dodelijk zou zijn voor die roman want De stille kracht gaat over tegenstellingen: die kun je dan beter niet afvlakken, dan blijft er geen stille kracht meer over. Maar als je zoiets überhaupt mogelijk acht bij Van oude mensen, dan ken je dat boek helemaal niet, denk ik?? Dan hoop ik maar dat de Twitteraars zich dankzij Nanninga’s aanmoediging en masse op het originele werk van Couperus zullen storten.

Maar voor de rest… hier is uw wekelijkse Couperus weer…

Van oude mensen de dingen die voorbijgaan – hertaling

Voor wie elke week meeleest: de opmaak is iets aangepast en daarmee ook de paginering. Elke week een nieuw hoofdstuk! Lees ook het startbericht over deze hertaling.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.