13 Reasons Why

  1. Ik sliep een koortsachtige slaap. De eerste schoolgriep is vroeg dit jaar. Tussen een slagveld van zakdoekjes, neusspray, dropjes, inhaler en paracetamollen was ik in slaap gevallen. Ik droomde dat ik in een soort cadeauwinkel een speciale taart op ging halen voor iemand die geslaagd was. Ik zag de geslaagde met haar vriendinnengroep en ik dacht: ‘Wat is er, over een paar jaar, nog van over?’ Ik bedacht dat je het dan allemaal nog eens moest doen: zo’n speciale taart, die symbolische cadeaus.
  2. Het werd een halfdromering, halfwakker idee voor een verhaal: een moeder zoekt een x aantal jaren na het eindexamen van haar dochter die vriendinnen op. Nee, ze schrijft ze allemaal een brief. Ze schrijft ze een brief want haar dochter leeft niet meer. Ze schrijft ze om te vertellen hoe belangrijk ze voor hun dochter zijn geweest en ze zegt erbij: ‘Het was niet jouw schuld, het was niet jouw schuld, het was niet jouw schuld.’
  3. Toen werd ik echt wakker en bedacht ik dat dit een variant was op de Netflix-serie 13 Reasons Why. Toch niet zo’n origineel idee voor een roman. In de serie neemt Hannah Baker 13 cassettebandjes op om aan 13 mensen te vertellen waarom ze wél schuldig zijn aan haar zelfmoord – en dan pleegt ze zelfmoord. Haar ouders willen weten waarom ze zelfmoord pleegde, zij starten een rechtszaak.
  4. Blijkbaar vond ik het geen fijn verhaal, want in mijn droomversie wordt dus aan mensen verteld dat ze níet schuldig zijn aan de zelfmoord van een vriendin, ook al hebben ze misschien niet altijd even goed contact gehad.
  5. Er was ook discussie over de serie. Ten eerste vonden kritische kijkers dat er een geromantiseerd beeld van (de redenen voor) zelfmoord wordt gegeven. En het zou jonge mensen op ideeën kunnen brengen, vooral omdat de zelfmoord expliciet in beeld wordt gebracht.
  6. Ik kon niet bedenken of dat romantiseren nu het probleem was. Fictie heeft meer drama dan de werkelijkheid, tienerfictie al helemaal. Lees maar eens een boek van Carry Slee. Zijn die boeken schadelijk? Zijn films schadelijker dan boeken? Ik weet het niet. Er zijn wel richtlijnen over het dramatiseren van zelfmoord. Maar op boeken staat sowieso nooit een leeftijdsadvies.
  7. Er wordt in de discussie over de serie ook verwezen naar de zelfmoordgolf rondom het verschijnen van Goethes Die Leiden des jungen Werthers. Het Werther-effect is niet bewezen. Wel is bewezen dat de media een rol kunnen hebben in de navolging van zelfmoord; negatief of positief. Bij verantwoord beleid kan die rol ook positief zijn. De tips/richtlijnen voor zo’n verantwoord beleid zijn: wees terughoudend, geen details, niet romantiseren, voorkom simplificatie, gebruik abstracte beelden, pas extra op met BN-ers en benoem dat hulp helpt.
  8. In de serie wordt de zelfdoding gedetailleerd getoond, in een verhaal dat in mijn ogen romantiseert maar vooral simplificeert. Hannah Baker pleegt zelfmoord omdat zij slachtoffer is van cyberpesten, slutshaming, twee verkrachtingen en een tekort aan hulp.
  9. Hannah Baker zoekt ook hulp, maar wordt niet gezien. Dat wil zeggen: ze kan niet goed zeggen wat ze nodig heeft, wat normaal is voor een tiener, en concludeert dan dat anderen niet willen helpen. Pubers kunnen soms zo denken en ja, we moeten erg goed voor hen zorgen.
  10. Maar het is, alles bij elkaar, een simplificatie. Volgens psychiater Chloë Bollen van de Suïcidepreventie Poli kampt 90 tot 95 procent van de mensen die tot zelfdoding overgaan met een psychiatrische stoornis of psychische problemen. In het NRC-artikel: „Dat gaat voor Hannah schijnbaar niet op. Ze wordt tot haar daad gedreven door een opeenstapeling van nare gebeurtenissen. Maar niet iedereen die zoiets meemaakt, pleegt zelfmoord. Hierbij spelen verschillende andere factoren ook een rol.”
  11. Als jonge kijker die misschien ooit zoiets in zijn omgeving meemaakt, kun je ook denken dat je dus echt schuldig bent bij zelfmoord, terwijl er misschien psychische problemen waren waardoor je hulp niet voldoende kon zijn. Ik vind het ook kwetsend voor mensen die een zelfmoord hebben meegemaakt en daar soms jarenlang tegen gestreden hebben, omdat sommige suïcides voortkomen uit steeds terugkerende, diepe depressies.
  12. Als leraar/mentor/teamleider vind ik het ook moeilijk dat de schoolhulpverlener, nr. 13 op de bandjes, eveneens een schuldige is. We zien dat in de media soms ook: de school heeft het verkeerd gedaan. Maar een school kan zich dan niet verdedigen: vanwege privacy mag je niets zeggen. Het is een zware last voor hulpverleners om deze verantwoordelijkheid te dragen. Natuurlijk zijn er richtlijnen voor wanneer schoolhulpverleners alarm moeten slaan en externe hulpverleners erbij moeten halen. En bij tieners moet je goed opletten omdat ze naast somber soms ook erg impulsief kunnen zijn. Maar nogmaals, het is een gesimplificeerd beeld om op die manier de schuld ergens neer te leggen.
  13. Tot slot. Hulp helpt. Aan het eind van de serie zegt hoofdpersoon Clay dat we meer aandacht voor elkaar moeten hebben. Absoluut. Maar als het niet lukt om met een bekende erover te praten, praat dan met iemand ‘op afstand’. Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of 113.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s