Mannen en vrouwen en literatuur

Virginia Woolf dacht in 1928 dat het in honderd jaar wel zou lukken: dan zouden vrouwen in fictie gelijk zijn aan mannen. De generaties vóór haar kenden geen gelijkheid van onderwijs, geen intellectuele vrijheid voor vrouwen: ‘Women have not had a dog’s chance of writing poetry,’ zei ze. En geef het wat meer tijd, kun je denken, in Nederland werden hele reeksen zusjes en meisjes nog in de jaren vijftig, zestig van school gehaald om het huishouden te doen, tot 1956 werd je nog ontslagen als je trouwde en had je je man nodig om een bankrekening te openen, maar vooruit, we kunnen nu zelf werken, zelf geld verdienen en dat geeft ons voldoende intellectuele vrijheid – aldus Woolf – om literaire meesterwerken te schrijven.

En dan is DIT de line-up van het nieuwste literaire festival van de nieuwste generatie literaire jonge honden. Dertig schrijvers, vijf vrouwen – bij mij op de rugbyclub zijn de verhoudingen nog beter. De Revisor wordt gemaakt door een redactie van vijf mannen. We hebben geen Opzij literatuurprijs nodig, schreef Christiaan Weijts in 2010, want de literaire emancipatie is toch al voltooid. Daarbij noemde hij een paar namen van vrouwen die wel eens een prijs hadden gewonnen. Dat vrouwen statistisch nog ver in de minderheid zijn bij alle grote literaire prijzen, liet hij onbenoemd. Laten we het geëmmer over literaire prijzen niet vergeten: waar de Libris-jury het ene jaar durft te klagen over de vrouwen die alleen maar schrijven over relaties en persoonlijke wissewasjes (2007), kennen ze in 2010 de prijs toe aan Bernard Dewulff, en het juryrapport begon zo: Je moet het maar durven. Schrijven over het aller, allergewoonste, dat tegelijkertijd het meest dierbare is: je eigen kinderen.

De discussie is er al over vrouwen op tv en zal over vrouwen in de literatuur dezelfde lijnen volgen: de redacties zeggen ‘we doen echt ons best, maar er zijn niet meer goede vrouwen.’ Dit duidt precies het probleem, dat is namelijk ook echt tweeledig. Ten eerste: ‘wij doen echt ons best’ is niet goed genoeg, want iedereen weet hoe subjectief het oordeel over literatuur is en juist een literaire redactie zou een scherpere blik op literatuur moeten hebben. Met andere woorden: verander het ‘wij’ (breder samengestelde redacties/jury’s), verander de definitie van ‘je best doen’ (kijk kritisch naar je eigen literaire kader). En dan zegt men soms: ja, we hebben al een vrouw in de redactie/jury. Punt. Einde argument. Maar dat is natuurlijk niet afdoende. Er zijn in de afgelopen twee decennia verschrikkelijk veel vrouwelijke huisartsen bijgekomen, toch ontdekt men nu pas dat ‘typische vrouwenklachten’ symptomen kunnen zijn van hartproblemen, die er bij mannen blijkbaar anders uitzien. M.a.w.: een vrouw kan net zo goed een mannelijke kijk op literatuur hebben (en vrouwelijke kwaliteiten ‘negeren’), of dat nu komt door de literair vormende canon of door de ouwejongenskrentenbrood-sfeer op de redactie.

How to suppress

‘Er zijn niet meer goede vrouwen,’ is deel twee van het probleem. Ik geloof hier natuurlijk niets van. We hebben het niet over armpjedrukken, er is geen wezenlijke reden waarom vrouwen minder goed zouden zijn dan mannen – het is hooguit zo dat ‘vrouwelijke’ literatuur minder goed wordt gevonden dan ‘mannelijke’, omdat we al eeuwenlang mannenverhalen lezen (en om meer redenen, zie dit mooie stuk.) Maar misschien speelt ook hier het veel gehoorde argument in de vrouwen-op-tv-discussie mee: vrouwen kloppen zichzelf niet zo op de borst. Ze denken dat ze op inhoud gevraagd zullen worden en ‘verkopen’ zichzelf niet. Bovendien zijn ze banger om kritiek te krijgen bij een tv-optreden (en dat gebeurt ook, hele scheldkanonnades op Twitter voor de vrouw die zonder lippenstift, grote borsten of met okselhaar op tv durft te verschijnen). Ik weet niet of dit verschil echt zo zwart-wit en man-vrouw is, maar kijk eens naar de visie van Ernest van der Kwast vs. Franca Treur over campagne voeren voor een literatuurprijs… wat denk je? En: kunnen we dit verschil accepteren, ermee werken? Uiteindelijk gaat het toch om de inhoud, dus je zou als literaire redactie een schrijfster niet mogen ‘vergeten’ omdat ze niet twittert / niet in je adresboekje staat.

De line-up van het Das Magazin Festival bestaat uit 25 mannen, 5 vrouwen; vooral dertigers en veertigers, romanschrijvers. Is dat literatuur anno nu? Ik vind het wat eenzijdig. Ik mis niet alleen meer vrouwen, meer oude of onbekende schrijvers, dichters, ik mis vooral de vernieuwing, ik mis een visie. ‘Dit is wat het publiek wil,’ zou je kunnen zeggen. Maar ik wil literatuur. Ik wil dat ergens nog de keuze wordt gemaakt voor wat goed is, niet alleen voor wie zichzelf verkoopt of wie toevallig goed bekend is in de grachtengordel. Literatuurvernieuwing krijg je door buiten je eigen wereld te stappen. Daarom is het belangrijk om scherp te kijken naar je eigen literaire voorkeur, waarin (bijvoorbeeld) vrouwen zo’n kleine plaats innemen.

Wie hierover begint, loopt het risico al snel als een bitchende feminist gezien te worden. So be it. Of een mislukt schrijver: ja, ik heb wel eens een afwijzing gehad op een manuscript van een redacteur (m) die de ‘klemmende noodzaak’ in mijn werk niet kon ontdekken. Ik geloof niet dat ik dit schrijf uit persoonlijke frustratie, het is wel mijn kijk op literatuur: hier in Nederland lezen we te veel van hetzelfde en te weinig van het bijzondere. En laten we nu eens beginnen dat eerlijk toe te geven, dan kunnen we daarna verder kijken dan onze mannenneus lang is.

Lees hier het vervolg, ‘Mannen en vrouwen en literatuur 2’.

17 Comments Voeg uw reactie toe

  1. jacobus schreef:

    Liever Petra van Zonneveld als leraar??

    Like

  2. Beste Michelle,

    Herstel: we verspreiden informatie over je blog via twitter.
    Hartelijke groet,
    Maartje den Breejen

    Like

    1. michellevandijk schreef:

      Is prima, en bedankt!

      Like

  3. Beste Michelle,

    Ook Opzij zet verwijst op de website graag door naar deze blog.
    Hartelijke groet,
    Maartje den Breejen, chef literatuur en kunst, Opzij

    Like

  4. Cathelijne Esser schreef:

    Alleen al uit marketingoogpunt zou je denken dat een literair festival het belangrijk vindt een evenwichtige m/v verdeling in de line-up te hebben, daar een groot deel van het publiek uit vrouwen bestaat.

    Like

  5. hanco naninck schreef:

    Wat goed is, komt vanzelf bovendrijven, ondanks het geslacht van de maker, pardon maakster.

    Like

    1. Sagita schreef:

      .. enne wat verstaat u onder goed?

      Like

  6. Fabian Stolk schreef:

    Mede in dit licht is de longlist van de Academica Literatuurprijs 2013 zo gek nog niet: zes mannen, negen vrouwen.

    En als ik de namen goed heb geïnterpreteerd, hebben van de aangemelde auteurs 55 mannen en 32 vrouwen de longlist niet gehaald.

    De in totaal 102 mededingers zijn: 61 mannen en (maar) 41 vrouwen. Maar van die 41 vrouwen haalt dan wel een heel hoog percentage, 22%, de longlist terwijl nog geen 10% van de mannelijke mededingers op de longlist terecht zijn gekomen.

    Voor de volledigheid: de nominatiejury 2013 bestaat uit vier mannen en één vrouw.

    Like

  7. Iris de Ruiter schreef:

    Uit mijn hart gegrepen! Iedere keer bij lijstjes literatuurprijzen verbaas ik me openlijk over de verdeling tussen de mannelijke en vrouwelijke auteurs. Alsof er alleen maar mannen schrijven. Welke maatstaf wordt er gehanteerd. Ach, dat hoef ik hier niet te schrijven. Goed stuk. Ik zal het verspreiden!

    Like

  8. Ai, ‘Er zijn niet meer goede vrouwen.’
    Zo vaak gehoord van redacties op de vraag waarom er zo weinig vrouwen aan het woord komen.

    Michelle, hopelijk zeg jij ‘ja’
    http://www.jannekevanheugten.nl/517/gezocht-3-000-vrouwen/

    Like

  9. Sagita schreef:

    De vrouwenemancipatie is niet af. Misschien wel mislukt door de weg die de tweede golf is ingegaan. De geëmancipeerde vrouw van vandaag is een gecastreerde man. Het kader waarin vrouwen mogen manifesteren is vastgelegd door het mannelijke brein. Het zijn hun parameters die de uiteindelijke waarde van in dit geval ‘het geschrevene’ bepalen.
    Maar kan je het mannen kwalijk nemen dat ze denken als mannen? Ik neem het wel de vrouwen kwalijk dat ze zijn gaan denken als mannen. Zijn het niet de vrouwen zelf die buiten deze kaders moeten treden. Hun eigen parameters vaststellen!

    Like

  10. Marjolein schreef:

    Beste Michelle, het vrouwenplatform WOMEN Inc. vind deze blog ontzettend goed en wil de blog daarom graag onder de aandacht brengen van haar achterban. Ik heb daarom het eerste deel van de blog op onze website geplaatst met daarbij een link naar deze website: http://www.womeninc.nl/nieuwsbericht/blog-mannen-en-vrouwen-en-literatuur.
    Wil je het me laten weten als je hier bezwaar tegen hebt?

    Vriendelijke groet,

    Marjolein Blüm
    WOMEN Inc.

    Like

    1. michellevandijk schreef:

      Geen bezwaar natuurlijk!

      Like

  11. Anneke de Bundel schreef:

    Mag ik u hartelijk danken! uit mijn vrouwenhart gegrepen. Oja en dan nog iets. Vergeet het enfant terrible niet. Als je als aankomend schrijver een beetje grof bent, mensen voortdurend aanvalt, liefst met een crimineel verleden zoals de schrijver van Turkse komaf, wiens naam ik even verdrongen heb, maar die in iedere programma tegenwoordig zijn visie mag geven over wat dan ook, staan de uitgeverijen te trappelen. En nee ik ben geen bitchende feminist. Heb ook geen manuscript ingeleverd. Al zou dat bitchende mogelijk wel wat naamsbekendheid opleveren nu ik er over nadenk. De recensent van de Volkskrant vertelde ooit dat wilde je als vrouwelijke debutant een kans maken, moest je jong en aantrekkelijk zijn. Dan sier je in ieder geval de achterflap.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s